Rüştiye Okulu Ne Demek? Bir Zamanlar ve Şimdi Arasındaki Komik Yolculuk
Rüştiye okulu… Hadi gelin, bunu birlikte keşfe çıkalım. Kimisi için nostaljik, kimisi için çok eski ve belki de anlaşılması zor bir kavram. Peki, aslında rüştiye okulu ne demek? Bu kelimeyi duyduğumda, birden gözümün önünde başıbağlı, kalın çerçeveli gözlük takmış eski bir öğretmen figürü canlanıyor. Tabii, biraz da öğretmeninin elinde kırmızı kalemle yazdığı notlar ve ‘yazın başı sıkıcı, ama yazın sonu iyi olacak’ diyen o cümleler… Evet, rüştiye okulu deyince bu tip bir izlenim geliyor, ama biraz daha derine inelim, ne dersiniz?
Rüştiye Okulu: Zamanında Bir Merdiven
İzmir’de yaşıyorum, 25 yaşındayım, ofiste çalışıyorum ama blog yazarken kafamda her şey bazen biraz eski moda, eski okullar gibi şekilleniyor. Geçenlerde bir arkadaşım “Rüştiye okulu ne demek?” diye sordu ve ben, durup bir an düşündüm. İşte o an, bir anda 1800’lerin sonlarına gitmek istedim, çünkü rüştiye okulları aslında Osmanlı’dan gelen, halk eğitimi veren okullardan biriydi.
Rüştiye okulu, aslında Osmanlı İmparatorluğu döneminde ortaokul seviyesinde bir okuldu. İlk başta, 12 yaş civarındaki çocuklar için kurulmuştu. Yani, bildiğiniz modern anlamda ilkokul, ortaokul falan yokken, rüştiye, bir tür ara basamaktı. Hani günümüzdeki liseye hazırlık gibi bir şeydi. “Bizi liseden önce hazırla, sonra da üniversiteye gideceğiz” diyen bir eski okul kültürü!
Bir Eski Zaman Sahnesi: Rüştiye ve Gözlükler
Tabii, zaman ilerledikçe bu kavram biraz değişti. Şimdi, rüştiye okulu denince aklıma bir sürü komik şey geliyor. Ama en başta, eski zamanların o eğlenceli atmosferi… Mesela düşünün, o zamanlar okula giderken herkesin ceketini düzgünce giydiği, öğretmenlerinin çocukları eğittiği bir sistem vardı. O dönemin rüştiye öğretmenleri, elinde büyük bir kırmızı kalem ve bir tahtayla ders anlatıyordu. Aslında, o kırmızı kalemle not verme ritüelini düşününce, yine ‘aman neyi yanlış yaptım’ hissi geliyor. “Bunu neden kırmızıyla çizdi, acaba…” diye bir düşünce sardı beynimi. (Bu arada evet, hala bazen ofiste yazdığım her e-postanın altında bir kırmızı kalem arıyorum, çok fazla kırmızı kalemle yaşıyorum galiba.)
Bir zamanlar, rüştiye okullarında öğrenciler matematik, Türkçe, dini dersler ve sosyal bilgiler gibi dersleri görürken, öğretmenler de işin geleneksel kısmına oldukça dikkat ederdi. Yani, biz şu an İnstagram’da #motivasyon yazıları paylaşıp ‘günümüzü kurtarmaya çalışırken’, o zamanlar insanlar doğru yazmak, düzgün konuşmak için okullarda uzun süre mücadele ediyorlardı. Aslında bir bakıma, bugünkü eğitim sisteminin ilk tohumları buradaydı.
Günümüzde Rüştiye Okulları: Ne Oldu, Ne Olacak?
Tabii, zamanla bu rüştiye okulları günümüzde büyük ölçüde ortadan kalktı. Peki, günümüzde rüştiye okulu ne demek diye soracak olursak, aslında çok az sayıda bu tür okullar var ve genellikle ortaokul seviyesinde eğitim veren kurumlarla karıştırılıyor. Yani, şimdi rüştiye okulu deyince, “Hah, bu eski tip okullardan mı bahsediyoruz?” diye bir anda bir soruya dönüştü. Aslında zamanla yok oldu dedik ama yine de bu terim bazı yerlerde hala yerini bulabiliyor.
Rüştiye Okulunun Derin Anlamı: Kültürel Bir Miras
Rüştiye okulları, belki de Türk eğitim sisteminin gelişimindeki önemli köşe taşlarından biri. Bugün, “Rüştiye okulu ne demek?” sorusu bize sadece eski bir tarihi hatırlatmakla kalmaz, aynı zamanda geçmişin eğitim anlayışını da gözler önüne serer. Yani, bir anlamda, geçmişin eğitim kültürünü, gençlerin kendilerini nasıl geliştirdiğini ve toplumun eğitim anlayışını yansıtan önemli bir kavramdır.
Mesela, bir arkadaşımın eski köyünden gelen anıları bana hep ilginç gelmiştir. O zamanlar köydeki rüştiye okuluna giden çocuklar, birkaç kilometre yürüyüp, bazen yılın en zor zamanı olan kışın dondurucu soğuğunda okula gitmek zorunda kalırlarmış. O çocuklar, hiç şikayet etmeden eğitim alır, gelecekteki hayatlarına hazırlık yaparlarmış. Şimdi bakınca, böyle şartlarda eğitim almak, düşündüğümüzde ne kadar değerli olduğunu anlıyoruz.
Rüştiye Okulunun Bugünü: Kendi Eğitim Dönemimiz
Ve geldik bugüne. Bizim zamanımızda ise eğitim, daha çok sosyal medya, online dersler ve dijital platformlarla şekilleniyor. Rüştiye okulu ne demek diye soracak olursanız, belki de eğitim için “geleneksel” ama bir o kadar da güçlü bir adım olduğunu söyleyebilirim. Hani o zamanlar “kendi başına öğrenmek” başlı başına bir çaba gerektirirdi. Bugün ise başta “Eğitimim nasıl daha iyi olur?” diye sorarak bir ton platforma üye oluyoruz. Benim de zaman zaman kafam karışıyor, “Şimdi ben neye abone oluyorum?” diye.
Sonuç: Her Zaman Kendi Yolumuzu Buluruz
Sonuçta, rüştiye okulu sadece geçmişin bir simgesi değil. Belki de o dönemden bu zamana, eğitimle olan ilişkimiz çok farklı evrelerden geçmiştir. Ama bu, bir şekilde kendini geliştirme yolculuğunun hep sürdüğünü gösteriyor. Rüştiye okulu ne demek? Sadece bir eğitim dönemi değil, bir değerler mücadelesidir. Bugün hâlâ kendi yolumuzu bulmaya çalışıyoruz, ama belki de geçmişten gelen bu kavramlar, hala bazı dersler vermeye devam ediyordur. Yani kısacası, eskiden olduğu gibi bugün de hepimiz bir şekilde ‘öğrenmeye’ devam ediyoruz.